Halfspaces, dynamiek en pressie

15 jan 2021
0 Reacties
Gemiddelde waardering
298 Bekijken

Geplaats op:
Aanpassingen:
3 ( Bekijk alle aanpassingen)
Reacties:
0
Bekijken:
298 keer bekeken
Categorieën:
Analyses
Analyse PSV aan de hand van halfspaces, dynamiek en pressie: Schmidt lukt tot op heden wat Van Bommel uiteindelijk niet kon.


Door: Heruone


"I'm convinced of an active and brave style of football with high intensity". Eind juli, daags na de eerste trainingen op de Herdgang, zijn dat wellicht wel de meest voorkomende woorden die rondslingeren op social media en het forum als het over de tot dan toe kersverse hoofdtrainer Roger Schmidt gaat. Het is een uitspraak die fans, na anderhalf jaar plichtmatig voetbal onder van Bommel, toch enigszins deed hunkeren naar het nieuwe seizoen.

Achteraf gezien is dat misschien wel opmerkelijk, aangezien Van Bommel twee jaar eerder met ongeveer dezelfde woorden binnenkwam toen hij het stokje overnam van Cocu: "PSV moet aanvallend en attractief voetbal spelen" en “PSV moet controleren, domineren en bepalen wat er gebeurd. Zelfs wanneer de Eindhovenaren niet in balbezit zijn”. Een analyse aan de hand van Granada - PSV waarom en hoe Schmidt momenteel, datgene wat Van Bommel niet lukte, wel voor elkaar lijkt te krijgen.

"Voetbal is in essentie het bespelen van ruimtes". Het is een quote van David Endt uit aflevering 10 van de vrijdagmiddagborrel bij FC Afkicken. De woorden definiëren min of meer waar voetbal tactisch gezien om draait. De invulling en intenties kunnen per team variëren, zo heb je bijv. ploegen en trainers als Atletico (Simeone), City (Guardiola) en Liverpool (Klöpp), maar de essentie blijft uiteindelijk hetzelfde. Het bespelen van de ruimtes, daar waar jij als ploeg dat wilt, is key. In de voorbereiding en tevens in de eerste officiële wedstrijden onder Van Bommel wordt al snel duidelijk welke spelprincipes en visie hij hanteert om de door hem geprefereerde ruimtes te bespelen. Een blok van vier, bestaande uit 2 controleurs en 2 centerbacks, is verantwoordelijk voor de opbouw. Zij moeten ervoor zorgen dat aanvallers uiteindelijk tussen de linies vrijgespeeld worden. Lukt dat niet, dan heeft PSV met Luuk de Jong een kopsterk wapen in huis die lange ballen adequaat tot bij ploeggenoten kan verwerken, waardoor linies worden overgeslagen en progressie van de bal toch mogelijk is. Alhoewel PSV in die fase vaak nog niet sterk oogde in de opbouw onder pressie, had Van Bommel daarmee toch een direct offensief wapen om op terug te vallen. Met, in Angelino en Dumfries, had PSV bovendien twee backs die de flanken negentig minuten lang konden bestrijken en het veld breed konden houden. Hierdoor werd o.a. de mogelijkheid gecreëerd voor de flankspelers en de nummer tien om afwisselend de as en de halfspaces te bezetten. Onderstaand beeld is dan ook karakteriserend voor de manier waarop Van Bommel ruimtes voor aanvallers en overlappende backs wilt creëren. Aanvallers in de halfspace in combinatie met breedte en overlap door de backs. Daardoor zou de back van de tegenstander voor een dilemma gesteld moeten worden: volg ik de aanvaller? Of moet ik de back volgen?


Afbeelding
Bron: Twitter van Tactipedia https://twitter.com/tactipedia/status/1 ... 50534?s=20


Het is een van de veel geproefde recepten die PSV in het begin van periode Van Bommel vaak met succes wist te exploiteren. De loftuitingen voor trainer Van Bommel en zijn PSV zijn in de media dan ook niet voor niets volop aanwezig en nadat PSV in eigen huis zeer overtuigend weet te winnen van directe concurrent Ajax, lijkt PSV zelfs dan ook tijdelijk gebombardeerd tot absolute titelfavoriet. In zijn begin periode voegt Van Bommel dan ook direct daad bij kracht en zijn woorden over dominant en aanvallend voetbal blijken niet ongelogen. PSV speelt aanvallender, flitsender en beter t.o.v. de periode Cocu. Desalniettemin blijft het daarbij. PSV lijkt op dat moment al, deels door gebrek aan dynamiek en hoogstwaarschijnlijk ook inherent aan het proces van ontwikkeling, moeite te hebben met het domineren tegen ploegen die zich ingraven. Een klein half jaar later nemen veel ploegen daar gif op in en spelen ze tegen PSV meer vanuit een gesloten organisatie. De ruimtes voor de aanvallers worden daardoor meer beperkt. Niet voor niets lijkt op dat moment de positie van de nummer 10, vaak de absolute spelmaker binnen een 4-2-3-1, ter discussie te staan. Tegelijkertijd worden de twee controleurs structureel geschaduwd en vastgezet, hetgeen wat de gehele opbouw ontregeld van PSV. Het op dat moment centrale duo Viergever - Schwaab lijkt namelijk niet de capaciteiten te bezitten om tegen dusdanig gesloten organisaties met hun passes de linies te kunnen doorbreken. Bovendien lijken rond die tijd ook de backs in de eerste fase van de opbouw zichzelf al minder diep te positioneren. Het resulteert in een tot voor de supporter eindeloos langdurige periode van plichtmatig balletjes breed in de laatste linie. Onderstaande passingmap uit die periode is daarvoor exemplarisch.


Afbeelding
Bron: twitter 11tegen11 https://twitter.com/11tegen11/status/11 ... 57216?s=20


Met Granada trof PSV afgelopen donderdag een uitgebalenceerde en geslepen tegenstander die vooral erg goed lijken te zijn in het spelen vanuit een gesloten defensieve organisatie. Gedurende de wedstrijd schromen de Spanjaarden dan ook niet om geregeld terug te vallen op een 4-1-4-1, 5-3-2 of zelfs een 6-3-1. Alle spelers incl. de aanvallers positioneren zich achter de bal. Alleen spits Roberto Soldado lijkt de enigste uitzondering op die regel te zijn. Het is een ploeg waartegen PSV, normaliter onder van Bommel en Cocu, enorm veel moeite zou hebben met creëren van kansen. Onder Schmidt lijkt dat echter niet het geval. In de eerste helft weet PSV een xG van 1.05 bij elkaar te spelen, daar waar die nog hoger had kunnen uitvallen als de eindpass en/of de veldbezetting voor de goal iets beter was.


Afbeelding
Defensieve formatie van Granada. Alleen spits Roberto Soldado blijft voor de bal


Twee zaken die hier debet aan zijn, zijn het gebruik van halfspaces en de manier waarop Schmidt dynamiek creërt in zijn ploeg. Daar waar onder Van Bommel beide centerbacks niet mochten indribbelen en beide controleurs statisch verankerd zaten aan hun positie, lijkt Schmidt juist dat blok meer vrijheid te geven. PSV bouwt vaak op vanuit een, in het voetbal veelgebruikte, 3+1 structuur. Een van de controleurs laat zich uitzakken in de laatste linie, waardoor er uiteindelijk driehoekjes en numerieke meerderheden ontstaan in de eerste fase van de opbouw. Wat opvalt is dat de poppetjes binnen deze structuur continue variëren. Zo laten Pablo Rosario en Ibrahim Sangaré zich afwisselend links, rechts of tussen de centrale verdedigers uitzakken, waardoor er, buiten driehoekjes en numerieke meerderheden, ook een bepaalde dynamiek ontstaat. Dit principe van 'het maakt niet uit waar spelers staan, zolang alle posities maar bezet zijn' is ook goed zichtbaar in de voorste linie en zorgt ervoor dat PSV ook verder op het veld dynamiek en ruimtes kan creëren. Zo vullen Madueke, Malen, Gakpo en Götze afwisselend de rol van diepe of uitgezakte spits en linker- en rechterhalftien in, terwijl ook de backs regelmatig in de halfspaces opduiken, zodra een aanvaller zich uit laat zakken naar de flank.


Afbeelding
Variëren van veldbezetting van PSV. De invulling is hetzelfde, maar de poppetjes variëren.


Het meest perfecte voorbeeld is wellicht wel de aanval eind 7e minuut die strandt in een doeltrap. Vanuit die 3+1 structuur weet PSV genoeg ruimte en tijd voor Jordan Teze te creëren tegenover twee aanvallers van Granada die pressie uitvoeren. Het resulteert in een linie doorbrekende pass richting de op dat moment uitgezakte Madueke. Tegelijkertijd is het Götze die rechts breedte verzorgd en rechtsback Denzel Dumfries die de halfspaces bezet. Daar waar de nummer 11 van Granada Darwin Machís gedurende de wedstrijd frequent als linksback komt te spelen, zodra Dumfries hoog op het veld breedte verzorgd, lijkt hij hem nu opeens kwijt te zijn. Ook rechtsback Carlos Neva lijkt Dumfries nooit gezien te hebben. Twee seconden later penetreert Dumfries dan ook ongedekt de openliggende ruimte in de rechterhalfspace, daar waar de eindpass van Gakpo alleen niet goed is. Het is een schoolvoorbeeld van hoe PSV met dynamiek en positiewisselingen, ruimtes en kansen weet te creëren tegen een gesloten defensieve organisatie.


Afbeelding
Kansrijke aanval PSV: variatie in veldbezetting leidt tot dynamiek en kansen.


Een ander voorbeeld is het moment voorafgaand aan de 0-1 gescoord door Donyell Malen. Eerder in de wedstrijd stuurde Boscagli linksback Phillip Max ook al op een vergelijkbare manier weg. Het mechanisme erachter komt bovendien verrassend veel overeen met de manier waarop Van Bommel vaak kansen creëerde (visualisatie in de eerste afbeelding van PSV tegen BATE). In dit geval is het Mario Götze die opeens opduikt in de linkerhalfspace, hetgeen waar rechtsback Jesus Vallejo gretig op doorstapt. De ruimte die hij achter laat wordt vervolgens genadeloos benut door de overlappende Phillip Max.


Afbeelding
Situatie voorafgaand aan de 0-1.


Tegelijkertijd is die eerder geschetste definitie van het bespelen van ruimtes natuurlijk niet alleen toepasbaar in aanvallend perspectief. Niet voor niets heeft Van Bommel het bij zijn aanstelling ook over domineren en controleren zonder bal. Daar waar PSV in het eerste half jaar onder van Bommel aan de bal relatief sterk oogt, krijgt de ex PSV-trainer zonder bal, op een paar uitzonderingen na, nooit echt controle over de tegenstander. Pressing gebeurd vaak maar half en tegenstanders weten zich meestal makkelijk onder de druk uit te spelen. Met Roger Schmidt heeft PSV, op dat gebied, een echte specialist binnen gehaald. De pressing is tegen Granada niet altijd even goed, vaak omdat controleur Gonalons zichzelf iets laat uitzakken. Desalniettemin weet PSV, in de eerste helft, balbezit vaak snel terug te winnen en indien dit niet lukt, is PSV in staat om Granada om in ieder geval ver genoeg van eigendoel te behouden. Vanuit de veelbesproken 4-4-2/4-2-2-2 formatie weet PSV d.m.v. de 4 basisprincipes van Schmidt zijn pressing Granada dan ook grotendeels te ontmantelen.

1. Scherm de as af.
2. Leidt de tegenstander naar de flank.
3. Kantaal massaal en snijdt alle passingopties af.
4. Verover balbezit en schakel om.


Afbeelding
Voorbeelden van de pressingstructuur tegen Granada.


Met name regel 1 en 2 lijken PSV defensief houvast te bieden om Granada onschadelijk te maken. Het is niet voor niets dat linksback Carlos Neva de meeste touches heeft, gevolgd door controleur Gonalons, rechtsback Vallejo en centerback Duarte. Dit zijn ook de vier spelers met de meeste passes voor Granada, waarbij opvalt dat bijvoorbeeld rechtsback Jesus Vallejo zevenmaal een inaccurate longball heeft afgeleverd. Het resulteert in de eerste helft tot bijna 60% procent balbezit en het betere van het spel voor PSV.

Schmidt lijkt tot op heden datgene wat Van Bommel niet lukte wel voor elkaar te krijgen. PSV oogt dynamischer en betrouwbaarder, zowel in balbezit als in het pressingspel. Schmidt rekent daarmee o.a. af met het in de media door resp. Feyenoord icoon en 'wannabe journalist' Willem van Hanegem en Martijn Krabbedam geschetste beeld van een dogmatische pressingprofessor. Tegelijkertijd wordt het interessant om te zien hoe dit proces zichzelf op termijn gaat door ontwikkelen. PSV lijkt met de week beter te spelen, maar is niet in staat om in dit overvolle programma elke wedstrijd 90 minuten lang te controleren. In de tweede helft tegen Granada lijkt de tank bij veel spelers ver leeg, kunnen de aanvallers en middenvelders de ruimtes niet meer belopen en komen de twee controleurs defensief steeds meer in grotere ruimtes te spelen. Bovendien wordt het ook interessant om te zien hoe Schmidt omgaat met tegenstanders die uiteindelijk een oplossing op zijn speelstijl weten te vinden. Dat is hetgene wat Van Bommel na een sterk half jaar namelijk nooit is gelukt en deels de oorzaak voor het feit dat Schmidt nu de kans krijgt als nieuwe hoofdtrainer van PSV.

Bronnen
Alle gebruikte cijfers en statistieken zijn afkomstig van Whoscored.